dec 112011
 

Een roggeleren boekbandje met zilverbeslag, met daarop het stadswapen van Leeuwarden, bevat een eigenaardige inhoud. Het meet slechts 8 * 11,5 centimeter. Aan de zijkant, door de oogjes van het zilverbeslag, zit een ivoren pinnetje. In het bandje bevinden zich twee publicaties. Aan het begin een Deventer almanakje uit 1801, gedrukt door “J.H. de Lange, Stadsdrukker en Boekverkoper.” Het tweede deel bevat een eigenaardig soort papier, waarop met het ivoren pennetje aantekeningen werden geschreven. Daarvan is dan ook gebruik gemaakt. Het bevat verschillende kladaantekeningen van kinderen, waarschijnlijk uit het eind van de negentiende eeuw.

Het derde deel van het boekje bevat een “Reys-wyzer”. Met daarin “Wanneer de Veerschepen en Trekschuyten moeten afvaren. Ook het luyden der Poortklokken van Amsterdam, Haarlem, Enkhuysen, Gouda en Leyden.” Het is “Gedrukt voor de Reysende”, maar een plaats van uitgifte, drukker en jaartal bevat het titeltje niet. De Reys-wyzer bevat ook een deeltje “De Opregte Italiaanse Waarzegger, Op ’t Jaar ons Heeren Jesu Christi 1778” en een “Korte Kronyk. Beginnende van den Jare 1711” tot 1777.

Daarmee werd het Roggeleren bandje iets wat de iPad tegenwoordig is: een onmisbaar naslagwerkje voor praktische zaken zoals vastendagen en dienstregelingen van beurtschippers (trekschuiten) en postkoetsen. Een soort NS HiSpeed, met in die tijd waarschijnlijk net zoveel vertraging als vandaag de dag. Daarnaast had je altijd de mogelijkheid om in de Korte Kronyk, zeg maar een vroege soort Wikipedia, snel wat op te zoeken. Hopelijk had de uitgever een goede bron voor z’n kroniek gehad, en kon je als lezer op de gegevens vertrouwen. Het aantekenblokje vervolgens was makkelijk om snel even wat weg te schrijven, maar ook weer makkelijk uit te gummen was.

In welk opzicht is de iPad dan zo vernieuwend? Het ding is groter, zwaarder, meer kans op storing en defecten en je kunt er niet makkelijk mee bellen. Enig voordeel is dat informatie constant geupdate kan worden, in tegenstelling tot een jaarlijkse almanak. De Deventer Almanak verschijnt al meer dan vijfhonderd jaar: het oudst bewaarde exemplaar dateert uit omstreeks 1480. Een eerste Reys-wyzer verscheen al bij de Amsterdamse erven Stichter in 1749. Was Steve Jobs, oprichter van iPad producent Apple, dan zo origineel bezig? Ik ben benieuwd wie er uiteindelijk langer bekend blijft: Jan de Lange die tot diep in de twintigste eeuw in één naam met de Deventer Almanak werd genoemd, of Steve Jobs, die nu, na zijn overlijden, geldt als een van de grootste wereldverbeteraars van de eeuw.